اشعه راديواکتيو ، قاتلي نامريي
اختلالاتي که بر اثر زمينلرزه و سونامي اخير در نيروگاههاي هستهاي ژاپن پديدآمده، باعث نگراني همه مردم جهان شده است. اين رويداد فاجعه چرنوبيل را در اذهان تداعي ميکند. اکنون براي بسياري از مردم اين پرسش کانوني مطرح است که تشعشعات راديوآکتيو چه خطراتي براي تندرستي انسانها دارند و چگونه ميتوان از خود در برابر آنها محافظت کرد.
اشعه راديوآکتيو دشمني نامريي و کشنده است. پخش آن در هوا باعث ميشود که از طريق تنفس وارد بدن شود و ذرات خطرناک آن در بافتهاي انساني جمع شوند و به تدريج نيروي ويرانگر خود را آزاد سازند. راديوآکتيو از طريق پوست نيز جذب بدن ميشود.
بيست سال پس از فاجعه هستهاي چرنوبيل، در بيشتر مناطق نزديک به نيروگاه آن، آمار بيماران مبتلا به انواع بيماريهاي سرطان تا 40 درصد افزايش نشان ميدهد.
ذرات راديوآکتيو در بدن خاصيت يونيزهکننده دارند. معناي آن اين است که از طريق آنها دائما الکترونهايي به پيرامون شليک ميشود. همه ملکولهاي بيولوژيک و نيز آب در بدن انسان ميتوانند اين پرتوها را متوقف کنند ولي اين باعث آزاد شدن انرژي ميشود که پوستههاي اتم ملکولهاي بدن را نابود و الکترونهاي آن را آزاد ميکند.
به اين ترتيب، زنجيرهاي از فعل و انفعالاتي شيميايي در بدن آغاز ميگردد تا بتواند با الکترونهاي آزاد شده ترکيبات پايداري ايجاد کند. اين فعل و انفعالات شيمايي غيرقابل کنترل هستند و از جمله به ترکيبات تازهاي منجر ميگردند که براي سلولهاي بدن بيگانه هستند.
در نتيجه آنزيمهاي بدن کارکرد خود را از دست ميدهند و اجزاي سازنده سلولها نابود ميشوند. اگر آسيبها بزرگ باشند، به مرگ سلولها ميانجامند و اين امر بر ژن وراثتي نيز تاثير ميگذارد. هر قدر آسيبهاي وارده به سلولها بيشتر باشد، خطر ابتلا به بيماري سرطان در انسان افزايش مييابد.
البته در هوا و زمين راديوآکتيو بصورت طبيعي موجود است، ولي بدن انسان ساز و کار لازم را براي مقابله با آن دارد. ولي به هنگام افزايش راديوآکتيو هوا در جريان فاجعههاي اتمي از نوع چرنوبيل، اين ساز و کار بدن محدوديتهاي مقاومت خود را نشان ميدهد.
در جريان فاجعه اتمي چرنوبيل، بيش از همه کساني آسيب ديدند که از نزديک با آن مبارزه ميکردند. طبق آمار تاکنون 25 هزارتن در اين رابطه جان خود را از دست دادهاند.
نشانههاي بيماري
شدت و ضعف بيماريهاي ناشي از تشعشعات راديوآکتيو بستگي مستقيم به ميزان راديوآکتيو در هوا دارد. اولين نشانههاي آن سردرد و حالت تهوع است. اين عوارض چند ساعت پس از قرار گرفتن انسان در معرض اشعه راديوآکتيو بروز ميکنند. سپس اين عوارض ناپديد ميشوند، ولي بيمار پس از چند روز دچار کماشتهايي و خستگي مفرط ميشود که چند هفته طول ميکشد.
اگر شخص در معرض تشعشعات زياد راديوآکتيو قرار نگرفته باشد، بهبود مييابد. ولي مصونيت بدن در برابر بيماريهاي ديگر و بويژه بيماريهاي عفوني غالبا تضعيف ميشود و اين ضعف تا پايان عمر باقي ميماند.
تاثير تشعشات زياد راديوآکتيو بر بدن غالبا به بيماريهاي سخت و درمانناپذير منجر ميگردد. يکي از شناختهشدهترين اين بيماريها سرطان خون است. تشعشع بالا به سلولهاي بدن آسيبهايي وارد ميکند که ترميمناپذير هستند. يکي ديگر از پيامدهاي بيماريهاي ناشي از تشعشات راديوآکتيو، سرطان استخوان است.
يکي از خطرناکترين مواد راديوآکتيو براي تندرستي انسانها، پلوتونيوم 239 است. گفته ميشود که در جريان حادثه در نيروگاه اتمي فوکوشيما در ژاپن، پلوتونيم هم آزاد شده است. استنشاق هواي آلوده به پلوتونيوم ميتواند در چند روز باعث مرگ شود.
قرصهاي يد براي محافظت
بهترين راه مقابله با خطر تشعشعات راديوآکتيو، دور شدن به موقع از مناطق آلوده است. هنوز از ميزان آلودگيهاي راديوآکتيو در ژاپن اطلاعات دقيقي در دست نيست و همه اميدوارند که دولت اين کشور به موقع مردم را مطلع و آنان را از مناطق خطرناک به نقاط امن منتقل کرده باشد.
همچنين با استفاده از يد 131 نيز ميتوان از انسانها در برابر تشعشعات راديوآکتيو محافظت کرد. بهتر از آن قرصهاي کاليوم يد است که ظاهرا مقامات ژاپني به اندازه کافي در اختيار دارند و آمادهاند تا در صورت لزوم ميان مردم پخش کنند.
شرط موفقيت اين روش واکنش بهموقع و استفاده کافي از داروهاست. پيش از پخش راديوآکتيو در هوا بايد اين داروها را مصرف کرد تا مانع جذب يد راديوآکتيو بيشتر توسط بدن شوند. اين داروها باعث ميشوند که يد کافي در غده تيروئيد انسان جمع شود و بدن ديگر نيازي به جذب يد راديوآکتيو نداشته باشد.
جذب يد راديوآکتيو و تراکم آن در غده تيروئيد، به سرطان تيروئيد ميانجامد. ده سال پس از حادثه چرنوبيل، در ميان کودکان آن منطقه 424 مورد سرطان غده تيروئيد مشاهده شده است.
هنوز معلوم نيست اين دشمن نامريي در ژاپن چه آسيبهايي وارد کرده است. اين امر بستگي به آن دارد که آيا مقامات ژاپني ميتوانند بر مشکلات پديدآمده در رآکتورهاي اتمي غلبه کنند، يا بايد منتظر فاجعهاي اتمي مانند چرنوبيل بود.